Beş Mebus

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 103. Yılını kutladığımız bu günlerde; 29 Ekim 1923’den 29 Ekim 2026 yılına kadar toplam: 65 Cumhuriyet Hükümeti kurularak görev yapmıştır. Buna paralel olarak 25 TBMM Başkanının görev aldığı siyasi tarihimizde Ordu, 1923 Genel Seçimleri ile TBMM’de temsil edilmeye başlamıştır. Buna göre:
TBMM 2. DÖNEMDE. 5, TBMM 3. DÖNEMDE: 6, TBMM 4. DÖNEMDE: 4, TBMM 5. DÖNEMDE: 7, TBMM 6. DÖNEMDE: 8, TBMM 7. DÖNEMDE: 8, TBMM 8. DÖNEMDE: 9, TBMM 9. DÖNEMDE: 9, TBMM 10. DÖNEMDE:10, TBMM 11. DÖNEMDE: 10, TBMM TEMSİLCİLER MECLİSİNDE: 1, TBMM 12. DÖNEMDE: 8, TBMM 13. DÖNEMDE: 8, TBMM 14. DÖNEMDE: 8, TBMM 15. DÖNEMDE: 8, TBMM 16. DÖNEMDE: 7, TBMM DANIŞMA MECLİSİNDE: 2, TBMM 17. DÖNEMDE: 6, TBMM 18. DÖNEMDE: 7, TBMM 19. DÖNEMDE: 6, TBMM 20. DÖNEMDE: 8, TBMM 21. DÖNEMDE: 7, TBMM 22. DÖNEMDE: 7, TBMM 23. DÖNEMDE: 7, TBMM 24. DÖNEMDE: 6, TBMM 25. DÖNEMDE: 5, TBMM 26. DÖNEMDE: 5, TBMM 27. DÖNEMDE: 6 ve TBMM 28. DÖNEMDE (Halen): 6 mebus / milletvekili ile Ordu ve Orduluları temsilen Meclis’te görev almıştır.
1923 Yılı Genel Seçimlerini ele alarak başlayacağımız bu çalışmada; ilk defa Ordu ve Orduluları temsilen TBMM’ne giren mebuslarımız TBMM Arşivinde muhafaza edilen evraklarını da sizlere sunacağız.
1923 GENEL SEÇİMLERİ…
I. TBMM’de yaşanan düşünsel ayrılıklar, I. Grup ve II. Grup adında iki siyasi grubun ortaya çıkmasına neden olmuş, iki grup arasında yaşanan tartışmalar 1 Nisan 1923 tarihinde seçim kararı alınması ile sonuçlanmıştır. Seçim kararının alınmasından sonra, seçim kanununda birtakım düzenlemeler yapılmış ve Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nda değişikliğe gidilmiştir. Yapılan bu değişiklikler doğrultusunda gerçekleştirilen seçimlerde, I. Grup büyük bir zafer kazanmış; II. Grup seçimlere grup olarak katılmamış ve bağımsız adaylar vasıtasıyla mücadele etmeyi uygun görmüş fakat başarılı olamamıştır. Diğer bir grup olan İaşeciler (İttihatçılar) ise seçimlere katılmamıştır. 1923 seçimleri, Türk siyasal yaşamında önemli bir aşama olup Cumhuriyeti ilan etmiş olan Meclis üyelerini belirlemiştir. I. Meclis’te çok etkin bir muhalefet yapan II. Grup bu seçimlerde başarılı olamamış ve seçimler I. Grup’un büyük bir zaferi ile sonuçlanmıştır. Bu durum, seçimlerin Hükümet’in baskısı altında gerçekleştirilmiş olduğu yönünde birtakım tartışmaların yaşanmansa neden olmuştur
Seçim sürecinin başlaması ile en güçlü grup görüntüsünde olan I. Grup’tan aday olma konusunda yoğun bir istek ortaya çıkmıştır. Ancak 1923 seçimlerini Cumhuriyete gidişin en önemli aşaması olarak kabul eden Mustafa Kemal Paşa, kendi düşüncelerine uygun adaylar belirlemek istemiş, seçimlerde kesin bir başarı hedeflemiş ve muhalefetin Meclis’e girmesini engellemeye çalışmıştır. Bu amaçla çok titiz davranan Mustafa Kemal Paşa, seçim işlemlerini yürütmek ve adayları belirlemek üzere bir kurul oluşturmuş ve bu kurulun başına geçerek süreç ile bizzat kendisi ilgilenmiştir.
Bu doğrultuda, 18 Nisan 1923 tarihinde bir tebliğ yayınlayarak, I. Grup adaylarının merkez tarafından belirleneceğini ilan etmiştir. Mebus adaylarının belirlenmesi konusunda gösterdiği titizliği ikinci seçmenlerin belirlenmesi konusunda da göstermiş ve taşra teşkilatlarına yönelik bir talimatname yayınlayarak ikinci seçmenler belirlenirken “Dokuz Umde”yi benimsemiş ve kazanması muhtemel adayların tercih edilmesini istemiştir. 1923 Seçimleri, yeni Türk Devleti’nin rejim tartışmalarının hala devam ettiği, Hilafet makamının geleceğinin belirsizliğini koruduğu, Halk Fırkası’nın kuruluş çalışmalarının devam ettiği hassas bir dönemde gerçekleşmiştir. Bu hassas dönemde ülkeyi geleceğe hazırlamak isteyen Mustafa Kemal Paşa, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri adına yayımladığı Dokuz Umde olarak bilinen seçim beyannamesinin 1 ve 2. Maddelerinde milli egemenlik ilkesini temel prensip olarak işaret etmiştir. Bunun yanı sıra Hâkimiyet-i Milliye gazetesi vasıtasıyla milli egemenlik düşüncesinin halka izah edilmesi ve yeni rejimin fikri altyapısının oluşturulması için çalışılmıştır (DEMİRASLAN, T. (2014). 1923 Seçimleri ve Basın. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(36), 140-165.) .
1 Nisan 1923 tarihinde Müdafaa-i Hukuk Grubu'na mensup 120 mebus tarafından seçim kanunu tasarısı meclise sunuldu. Ancak Teşkilat-ı Esasiye'ye göre meclisin yeniden seçime gidebilmesi için 2/3 çoğunluk gerekiyordu. Muhalafetin meclise gelmeyerek 2/3 çoğunluğun sağlamasını engelleyebileceğini düşünen Mustafa Kemal Paşa İstanbul gazetecileriyle yaptığı İstanbul Kasrı Mülakatında şöyle dedi: “Üç yüz küsur kişiyi bir araya toplayarak sülsan-ı ekseriyetle karar almak müşküldür. Fakat meclis gayesine vasıl olduktan sonra, vazifesini ikmal etmiştir. Ve yeni intihabata (seçime) karar vermeye ve dağılmağa mecburdur. Şu veya bu bahane ile idame-i hayata çalışması istibdada başlaması demektir. Bunun için de çare bulunur. Hariçtekileri bir defa davet ederiz, gelmezler. Bir daha davet ederiz, gelmezler. Bir daha davet ederiz gelmezler ve binaenaleyh davete icabet etmeyenleri mebusluktan müstafi olduğuna dair bir karar alırız, mesele hallolunur.”
Seçimden önce seçim yasasında bazı değişiklikler yapıldı. 3 Nisan 1923 tarihinde yapılan bu değişiklik şunlardı:
1923 seçimleri I. TBMM döneminde kabul edilen yeni seçim kanununa göre yapılacaktır. Yeni bir devletin kurulması, sınırlarının ve nüfusunun Osmanlı coğrafyasına göre değişiklik göstermesi nedeniyle yeni bir seçim kanunu yapılmıştır. Osmanlı döneminde 50.000’e bir olan milletvekili oranı yeni kanunda 20.000’e bir şeklinde düzenlenmiştir. 25 olan seçmen yaşı 18’e indirilmiş, vergi verme şartı kaldırılmıştır.
I. TBMM döneminde Erzurum Milletvekili Süleyman Necati, Mersin Milletvekili Selahattin ve Canik (Samsun) Milletvekili Emin Bey 25 Kasım 1922 tarihinde TBMM’ye Geçici Seçim Kanununun yeni koşullara uydurulmasını isteyen bir kanun teklifi vermişlerdir. Bu teklif Anayasa Komisyonunda incelenmiş, TBMM’de 3 Nisan 1923 tarih ve 320 sayılı kanun olarak kabul edilmiştir. Bu kanuna göre milletvekili sayısı her 20.000 erkek nüfusa bir milletvekili olarak hesaplanacaktır. Nüfusu 30.000’e kadar olan yerler de bir milletvekili çıkaracaktır. 0-30.000 arası 1, 30.001-50.000 arası 2, 50.001-70.000 arası 3, olmak üzere böyle devam edecektir.
Seçim kanunundaki yeni düzenlemede her ne kadar mecliste tek dereceli seçim sisteminin millet egemenliğine daha uygun olduğu dile getirilmiş olsa da iki dereceli seçim sistemi aynen korunmuştur. Bununla birlikte seçmen yaşı 18’e indirilmiş, gerek seçmen gerekse de seçilmek için vergi vermek zorunluluğu kaldırılmıştır. İkinci seçmen tespitinde 200 kişi esas alınmış, 0-300 arası bir, 301-500 arası iki, 501-700 arası üç ikinci seçmen olması kabul edilmiştir. Milletvekili olmak için aranan şartlar arasında Türkiye Devleti halkından olmak, 30 yaşını bitirmiş olmak, Türkçe konuşmasını bilmek gibi şartlar yer almaktadır (Kenan Olgun (2011). Türkiye’de Cumhuriyetin İlanından 1950’ye Genel Seçim Uygulamaları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, XXVII, 1-36.) .
1923 seçimlerinde her vilayet ve Dâhiliye Vekâleti’ne doğrudan bağlı müstakil liva / sancak (toplam: 72) bir seçim çevresi sayılmış, yapılan seçim sonucunda 287 milletvekili seçilmiştir. Seçimi birinci grubun adayları kazanmış, yeni oluşan TBMM 11 Ağustos 1923 tarihinde ilk toplantısını yapmıştır. Lozan Barış Anlaşmasını onaylayan, Cumhuriyeti ilan eden, Halifeliği kaldıran, 1924 Anayasasını kabul eden meclis bu meclistir. 1923 Meclisi 11 Ağustos 1923-26 Haziran 1927 tarihleri arasında 4 yıl süreyle açık kalmıştır.

1923 SEÇİMLERİNDE ORDU…
1923 seçimlerinde Ordu Müstakil Livasından 5 isim aday olmuştur. Bunlar:
1- Abdulkadir Asım oğlu (Ünye) Ahmed Hamdi Bey (YALMAN). 2- Arif oğlu (Ordu merkez) Recai Bey (BAYKAL). 3- Mehmed Hurşid oğlu Atina (Pazar) kazasının Hemşin nahiyesinden Ahmet Faik Bey (GÜNDAY). 4- Hacı Mustafa Ağa oğlu (Bolaman) Hacı Alizade İsmail Bey (ÇAMAŞ) ve 5- Hacı Mehmed oğlu (Fatsa) Halil Sıdkı Bey (KUMRU).

Ordu’daki seçimler liva genelinde üç (3) merkezde oy kullanımıyla gerçekleşmişti. Bu kapsamda kanunla oy kullanma hakkına sahip Ordulular, Merkez Kaza, Fatsa Kazası VE Ünye Kazası’nda sandık başına gitmişlerdi. Merkez Kaza’da: 1030 oy, Fatsa Kazası’nda: 416 oy ve Ünye Kazası’nda:380 oy geçerli sayılmış Liva genelinde geçerli sayılan oy miktarı ise: 1822’dir. Oyların mebus adaylarına dağılımı ise şu şekildedir:
1- Ahmed Hamdi Bey.
Mesleği: Maiyet
-Merkez Kaza’dan: 204
-Fatsa’dan: 93
-Ünye’den: 90
Toplam: 387 oy alarak mebus seçilmiştir
2- Recai Bey.
Mesleği: Maiyet
-Merkez Kaza’dan: 226
-Fatsa’dan: 65
-Ünye’den: 89
Toplam: 380 oy alarak mebus seçilmiştir.
3- Ahmet Faik Bey.
Mesleği: Sivas Valisi
-Merkez Kaza’dan: 200
-Fatsa’dan: 71
-Ünye’den: 67
Toplam: 338 oy alarak mebus seçilmiştir.
4- İsmail Bey (Mebus-u esbak / eski mebus)
Mesleği: Muteberan-ı Memleketten
-Merkez Kaza’dan: 226
-Fatsa’dan: 93
-Ünye’den: 56
Toplam: 371 oy alarak mebus seçilmiştir.
5- Halil Sıdkı Bey.
Mesleği: Muteberan-ı Memleketten
-Merkez Kaza’dan: 174
-Fatsa’dan: 94
-Ünye’den: 78
Toplam: 346 oy alarak mebus seçilmiştir.
Oy kullanımının ardından gerçekleşen sandık sayımı ve yurt genelindeki itirazların değerlendirilmesini akabinde Ordu adına TBMM’ne seçilen 5 mebus 08 Eylül 1339 (1924) tarihinde seçim heyetince hazırlanan, seçim mazbatalarını alarak mebuslukları tebliğ edilmişti.
Makul bir süre zarfında Ankara’ya giden mebuslarımız, TBMM tarafından kendilerine tevdi edilen; “zevat-ı kirama mahsus tercüme-i hal varakası” yani “muhterem zatlara mahsus kişisel bilgi formu” nu kendi el yazılarıyla doldurarak TBMM Riyasetine sunmuşlardı.
Yazımızın bundan sonraki kısmında 5 Ordu mebusun kişisel bilgi formlarının arşiv nüshası ve latinize halini sunuyoruz.
1-RECAİ BEY’E AİT KİŞİSEL BİLGİ FORMU:
Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne ikinci devre-i intihabiyede (seçimde) aza intihab olunan (seçilen) zevat-ı kirama mahsus tercüme-i hal varakasıdır.
Daire-i intihabiyesi: Ordu vilayeti
İsmi: Recai
Pederinin ismi: Arif Efendi
Tarih-i tevellüdü: (1)302
Mahall-i tevellüdü: Ordu kazası
Mesleği: Bahriyeli
İntihabdan evvel son memuriyeti: Trabzon mebusu daha evvel bahriye zabiti
Memur değilse intihabdan evvel son vaziyeti: -
Mazbata-i intihabiye tarihi: 14/8/(13)39
Kaç rey ile mebus intihab olunduğu: 380
Mazbatasının meclis heyet-i umumiyesince tarih-i tasdiki: 8/9/(13)39 - 15/1
Meclise tarih-i iltihakı: Fi 1 Eylül Sene (1)339
Muhtasar Tercüme-i Hal (Kısa öz geçmiş):
An-asıl (aslen) Ordu ahali-i kadimesi ve eşrafından Nuri Kadızade merhum Mehmed Arif Efendi’nin mahdumu olup Ordu kasabasında üç yüz iki tarihinde dünyaya geldim. Mahall-i mezkûrda ibtidai ve rüşdi tahsillerini bi’l-ikmal (1)315 senesi Heybeli Mekteb-i Harbiye idadi sınıfına dâhil ve dört sene ikmal-i tahsil ile 12 Şubat Sene (1)329 tarihinde mekteb-i mezkûr bahriye-i harbiye sınıfına ve 16 Teşrin-i-evvel Sene (1)321 () tarihinde bâ-şehadetname mülazım-ı sani olarak neşet eyledim. 6 Mart Sene (1)322 () tarihinde heybet-nüma talim sefinesinde mühendis olarak bir sene ve 12 Mayıs Sene (1)322 tarihinde zırhlı Mesudiye’ye tayin olunarak beş sene mezkûr sefinede bölüğe ve topçu zabiti muavinliğinde icra-yı vazife etdim. 2 Nisan Sene (1)328 tarihinde İngiltere’de der-dest-i inşa bulunan Reşadiye Diretnot’unun yüzbaşılığıyla inşaata memuren gönderildim.
Bu müddet esnasında İngiltere’nin bahriye zabitanına mahsus Portmouth’da kâin topçu mütehassısı kursuna devam ve kısa bir müddette donanmasının manevralarında bulunarak birinci derecede kursu şehadetnamesini almaya muvaffak oldum. Harb-i Umumi’nin ilanı üzerine kuvve-i karibeye gelmiş olan mezkûr sefine İngilizler tarafından zabt ve müsadere edilerek bahriyeye avdet ve Mesudiye’ye tayin edildim. 23 Eylül Sene (1)331 tarihinde mekteb-i bahriye sınıf-ı zabiti ve muhafaza kumandanlığında ve 21 Mayıs Sene (1)331 tarihinde efrad-ı cedide mektebi talim ve terbiye-i askeriye muallimliğinde istihdam ve kıdemli yüzbaşılığına terfi ederek birinci zabit ve müdir muavininin vazifesinde istihdam edildim. Mütarekeyi müteakib memleketim olan Ordu’ya gelerek Kuvâ-yı Milliye Teşkilatı’na mübaşeret eyledim. Bu esnada Ankara’da Teşekkül etmiş olan Büyük Millet Meclisi azası meyanına dâhil olmak üzere Trabzon vilayeti dâhilinden aza olarak intihab ve meclis-i Âlî’ye iltihak eyledim. Üç yüz otuz sekiz senesi Türkiye ve Ukrayna muahedenamesini teatiye memuren Meclis Âlî tarafından intihab olunarak heyet-i murahhasa meyanında mevcut Rusya’ya giderek muahedenamesinin teati merasiminde hazır bulundum. İntihabatın tehaddisi kararından sonra Ordu livasından namzedliğimi ilan ederek Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin ikinci devresi azalığına Ordu mebusu olarak dâhil oldum ve el-yevm vazifemi ifa içün çalışmaktayım.
11 Mart Sene (1)926 tarihinde istidam üzerine müddet-i vazife-i askeriyemi ikmal etmiş olduğumdan kanun-ı mahsusu mucebince korvet kumandanlığına terfian tekaüdüm (emekliyim).
Fi 20 Teşrin-i-evvel Sene (19339, Ordu Mebusu Recai
2-İSMAİL BEY’E AİT KİŞİSEL BİLGİ FORMU:
Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne ikinci devre-i intihabiyede (seçimde) aza intihab olunan (seçilen) zevat-ı kirama mahsus tercüme-i hal varakasıdır.
Hüviyet: Ordu sancağı mebusu Hacı Alizade İsmail Bey
Daire-i intihabiyesi: Ordu sancağı
İsmi: İsmail Bey
Pederinin ismi: Hacı Mustafa Ağa
Tarih-i tevellüdü: 1288
Mahall-i tevellüdü: Ordu kazasının Bolaman nahiyesi
Mesleği: İdare memurluğu
İntihabdan evvel son memuriyeti: Ordu livası encümen azası
Memur değilse intihabdan evvel son vaziyeti: -
Mazbata-i intihabiye tarihi: 14/8/(13)39
Kaç rey ile mebus intihab olunduğu: 371
Mazbatasının meclis heyet-i umumiyesince tarih-i tasdiki: 8/9/(13)39 - 15/1
Meclise tarih-i iltihakı: Fi 1 Eylül Sene (1)339
Muhtasar Tercüme-i Hal (Kısa öz geçmiş):
Ulûm-ı ibtidaiyeyi Fatsa rüşdiyesinde tahsil ve ba’dehu (daha sonra) İstanbul idadisine nakil ederek mekteb-i Mülkiye’den 310 senesinde şehadetname istihsal etmiş ve 311 senesinde Samsun mutasarrıflığına tayin olunarak müddet-i mutadeyi bade’l-ikmal Fatsa kaim-makamlığına tayin olunup yedi seneye karib (yakın) mezkûr kaim-makamlıkda bulunduktan sonra Zonguldak kaim-makamlığına tahvil ve orada iki seneye karib bulunarak Meşrutiyet’ten bir sene evvel terk-i meslek ettim. Ve memleketin olan Ordu kazasının Bolaman nahiyesine avdetle ziraatle meşgul oldum. Geçen son İstanbul mebusluğuna intihab olunarak meclisin malum olduğu üzere feshi üzerine memleketime avdet eyledim (döndüm). Ahval-i sıhhiyenin gayr-ı müsaid olmasına mebni Harekât-ı Milliye’yi idare eden Büyük Millet Meclisine iltihak ederek halen Ordu mebusu olarak ifa-yı vazife ediyorum. Fi 9 Eylül Sene (1)339
3-HALİL SIDKI BEY’E AİT KİŞİSEL BİLGİ FORMU:
Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne ikinci devre-i intihabiyede (seçimde) aza intihab olunan (seçilen) zevat-ı kirama mahsus tercüme-i hal varakasıdır.
Hüviyet: Ordu mebusu
Daire-i intihabiyesi: Ordu sancağı
İsmi: Halil Sıdkı Efendi
Pederinin ismi: Hacı Mehmed Efendi
Tarih-i tevellüdü: 1280
Mahall-i tevellüdü: Fatsa
Mesleği: Tedrid (Eğitimci)
İntihabdan evvel son memuriyeti: Meclis-i Umumi azalığı
Memur değilse intihabdan evvel son vaziyeti: Müderris
Mazbata-i intihabiye tarihi: 14/8/(13)39
Kaç rey ile mebus intihab olunduğu: 346
Mazbatasının meclis heyet-i umumiyesince tarih-i tasdiki: 8/9/(13)39 - 15/1
Meclise tarih-i iltihakı: Fi 1 Eylül Sene (1)339
Muhtasar Tercüme-i Hal (Kısa öz geçmiş):
İstanbul’da Mekteb-i Nüvvab-ı Mecelle Muallimi Ateş Mustafa Efendinin rahle-i tedrisinde bulunarak imtihan ve ondan sonra ahz-ı icazet eylemiş ve memleketim bulunan Fatsa’ya avdetle pederimden müdevver (devredilmiş) Komay? Medresesi’nde neş’? ve talim-i uluma başlayarak iki defa ita-yı icazete muvaffak oldum. Halen mesleğim ziraat olup meclis-i Umumi azalığından başka resmi ve gayr-ı resmi hiçbir vazife deruhde etmedim. Ve evvelki meclislerde aza bulundum. Fi 24 Teşrin-i-evvel Sene (1)339, Ordu Mebusu Halil
4-AHMED HAMDİ BEY’E AİT KİŞİSEL BİLGİ FORMU:
Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne ikinci devre-i intihabiyede (seçimde) aza intihab olunan (seçilen) zevat-ı kirama mahsus tercüme-i hal varakasıdır.
Hüviyet: Ahmed Hamdi
Daire-i intihabiyesi: Ordu Livası
İsmi: Ahmed Hamdi
Pederinin ismi: Abdulkadir Asım
Tarih-i tevellüdü: 1293
Mahall-i tevellüdü: Ünye kasabası
Mesleği: Maarife mensup
İntihabdan evvel son memuriyeti:-
Memur değilse intihabdan evvel son vaziyeti: Büyük Millet Meclisinde Canik mebusu
Mazbata-i intihabiye tarihi: 14/8/(13)39
Kaç rey ile mebus intihab olunduğu: Üç yüz seksen yedi rey ile
Mazbatasının meclis heyet-i umumiyesince tarih-i tasdiki: 8/9/(13)39 - 15/1
Meclise tarih-i iltihakı: Fi 25 Ağustos Sene (1)339
Muhtasar Tercüme-i Hal (Kısa öz geçmiş):
Tahsil-i ibtidai ve talimi bade’l-ikmal 1 Kanun-i-evvel (1)316 tarihli şehadetname ile de Daru’l-muallimin-i ilmiyeden mezun bulundum. İkmal-i tahsilden sonra ber-vech-i zir muallimliklerde ve maarif memurluklarında bulundum.
İstanbul talimiyesinde ve maarif nezareti aklamında staj müddetini bitirerek
23 Mart 1318’den 19 Ağustos Sene (1)320’ye kadar Çorum idadisi muallimliğinde,
27 Teşrin-i-evvel (1)320’den 13 Kanun-i-sani Sene (1)333’e kadar Beyrut idadisi müdür muavinliklerinde ve Trablusşam idadisi müdürlüklerinde,
1 Şubat Sene (1)323’den 24 Eylül Sene 819329’e kadar Diyarbekir idadisi müdürlüklerinde,
20 Teşrin-i-evvel Sene (1)329’dan 31 Ağustos Sene (1)330’a kadar Ayntab Ticaret Mektebi müdürlüğünde,
13 Teşrin-i-evvel Sene (1)330’dan 25 Kanun-i-sani Sene (1)330’a kadar Atina Sultanisi müdürlüğünde,
3 Mart Sene (1)333’dan 19 Mart Sene (1)335’e kadar Hüdavendigâr (Bursa) vilayeti maarif müdürlüğünde bulundum ve maarif müdürlüğünden istifa suretiyle ayrılarak Fatsa’ya geldim. (1)337 senesinde Fatsa’dan Samsun Meclis-i Umumisi azalığına ve ba’dehu Müdafaa-i Hukuk Riyasetine ve bilahare de Canik livasından Büyük Millet Meclisine mebus intihab olundum. Fi 6 Eylül Sene (13)39 Ordu Mebusu Ahmed(t) Hamdi.
5-AHMET FAİK BEY’E AİT KİŞİSEL BİLGİ FORMU:
Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne ikinci devre-i intihabiyede (seçimde) aza intihab olunan (seçilen) zevat-ı kirama mahsus tercüme-i hal varakasıdır.
Hüviyet: Ordu sancağı mebusu sabık Sivas Valisi Faik Bey
Daire-i intihabiyesi: Ordu sancağı
İsmi: Ahmed Faik
Pederinin ismi: Mehmed Hurşid Efendi
Tarih-i tevellüdü: (1)300
Mahall-i tevellüdü: Atina (Rize Pazar) kazasının Hemşin nahiyesine mülhak Menlavis karyesi
Mesleği: İdare memurluğu
İntihabdan evvel son memuriyeti: Sivas valiliği
Memur değilse intihabdan evvel son vaziyeti: -
Mazbata-i intihabiye tarihi: 14/8/(13)39
Kaç rey ile mebus intihab olunduğu: Üç yüz otuz sekiz rey ile mebus intihab olundum (seçildim)
Mazbatasının meclis heyet-i umumiyesince tarih-i tasdiki: 8/9/(13)39 - 15/1
Meclise tarih-i iltihakı: Fi 1 Eylül Sene (1)339
Muhtasar Tercüme-i Hal (Kısa öz geçmiş):
Fatih merkez rüştiyesinden 2 Temmuz 1315 ve Vefa mülkiye idadisinden 19 Teşrin-i-evvel 1319 ve mekteb-i mülkiyeden 10 Temmuz 1324 tarihinde aliyyülala derecesinde şehadetnameler ile neşet ettim. 10 Ağustos 1324’de beş yüz kuruş maaşla Trabzon vilayeti maiyet memurluğuna ve 28 Temmuz 1326 da terfian iki yüz kuruş maaşla Adana vilayeti maarif müfettişliğine ve maarif müfettişliklerinin ilgası üzerine 15 Eylül 1327 tarihinde iki bin kuruş maaşla Kiğı kaim-makamlığına tayin tayin olunmuş isem de mahall-i memuriyetime gitmeden 25 Eylül 1327 tarihinde iki bin beş yüz kuruş maaşla Horasan kaim-makamlığına ve 31 Kanun-i sani 1333 tarihinde terfian dört bin kuruş maaşla ve Livane sancağı mutasarrıflığına ve 15 Teşrin-i sani 1333 tarihinde naklen ve tahvilen Malatya sancağı mutasarrıflığına bi’t-tayin 30 Mart 1335’de Ferid Paşa hükümetinin azl ettiği birçok memurin-i idare meyanında azl edildiği bilahare 18 Kanun-i evvel 1335 tarihinde dört bin kuruş maaşla Hakkari sancağı mutasarrıflığına tayin olunmuş isem de mahall-i memuriyetime gitmeden 1 Şubat 1336 tarihinde dört bin kuruş maaşla Lazistan mutasarrıflığına tahvilen tayin olunup 11 Nisan 1337 tarihine kadar ifa-yı vazife ederek tarih-i mezkûrda beş bin kuruş maaşla terfian ordu mutasarrıflığına bi’t-tayin 14 Ağustos 1337 tarihinde mezkûr mutasarrıflıkdan istifa ettim. 8 Teşrin-i-sani 1337 tarihinde beş bin kuruş maaşla Canik mutasarrıflığına bi't-tayin 22 Nisan 1339 tarihine kadar ifa-yı vazife ederek 10 Nisan 1339 tarihinde terfian yedi bin kuruş maaşla Sivas vilayeti valiliğine tayin olundum. Vilayet-i mezkûrede 8 Mayıs 1339 tarihinden gaye-i 21 Ağustos 1339 tarihine kadar ifa-yı vazife ettim. Bu esnada Ordu sancağından ikinci Türkiye Büyük Millet Meclisi azalığına mebus olarak intihab etmekliğim hasebiyle vilayet-i mezkûreden infikak eyledim (ayrıldım).
Maiyet memurluğunda bulunduğum esnada Ordu ve Of kazası kaim-makamlıkları vekâletlerinde ve Ordu kazası âşar ihale memurluğunda ve Horasan kaim-makamlığında bulunduğum esnada ve Livane ve Ammare mutasarrıflıklarıyla Bağdad vilayeti ve hükümetlerinde ve Malatya Eğin’de Elaziz vilayeti vekâletlerinde bulundum. Bağdad ve havalisinin sükûtu üzerine ve Livane mutasarrıfı maiyetiyle Kerkük mutasarrıflığında bir müddet ifa-yı vazife ettim. Harb-i umumide Horasan kaim-makamlığında bulunduğum sırada ordunun iaşesine sebk eden (geçen) hidmetime binaen 18 Şubat 1331 tarihinde beyaz şeridli ve gerek mutasarrıflıkda bulunduğum esnada 1332 ve 1333 seneleri harbinde vazife-i mevduamı hüsn-i ifa ettiğimden kırmızı şeridli harp madalyasıyla taltif olundum. Evvelki meclisde aza olarak bulunduğum. Tercüme-i halim Dâhiliye Vekâleti Sicil Müdürlüğünün 67 numerosunda tafsilatı müsecceldir. Fi 6 Teşrin-i-evvel Sene (1)339 , Ordu Mebusu Faik (imza)
Kaydedilmiştir Hilmi.
Cumhuriyetin ilanının arifesinde yurt genelinde 72 vilayet ve müstakil liva / sancakta gerçekleşen mebus seçimlerinin ardından II. Dönem TBMM Mebusları olarak meclise giren mebuslarımız kısa süre de olsa Ordu Müstakil Livasını, Cumhuriyetin ilanı öncesi ilga olan livanımızın vilayet statüsüne geçirilmesi ile Ordu ve Orduluların oyları ile seçilmiş ilk mebuslar olma özelliğini kazanmışlardır.
II. Dönem mebuslarımızdan:
-Mehmed Recai BAYKAL: TBMM II. ve III. Dönem mebusu / milletvekili,
-İsmail ÇAMAŞ: TBMM II. , III. , IV. , VI. ve VII. Dönem mebusu / milletvekili,
-Halil KUMRU: TBMM II. ve III. Dönem mebusu / milletvekili,
-Ahmed Hamdi YALMAN: TBMM II. , III. , V., VI. , VII. ve VIII. Dönem mebusu / milletvekili olarak Ordu’yu temsil etmiştir.
S O N
Kaynaklar:
1-TBMM Arşivi
2-Kenan Olgun (2011). Türkiye’de Cumhuriyetin İlanından 1950’ye Genel Seçim Uygulamaları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, XXVII, 1-36
3-DEMİRASLAN, T. (2014). 1923 Seçimleri ve Basın. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(36), 140-165.












