104’üncü Yıldönümünde Büyük Taarruz’un Kadrosu

Anadolu Halkının Yeniden Varoluşa Olan Kararlılığını Kanla, Şanla, Zaferle İspatlayan Muazzam Harbin Kutlu Neferlerine Kumanda Eden Kumandanlar ve Kumanda Ettikleri Kıtalar.

Hazırlayan: Selçuk ŞEN, Em. Astsubay

Bu çalışmada sizlere; 104’üncü yıldönümünde 'Büyük Taarruz ve Başkumandanlık Meydan Muharebesi’nin kumandan kadrosunu ve muharebelere iştirak eden kıtaları, ordunun kuruluş yapısına göre sunacağım. Önceki yazılarımda da Prof. Dr. Tufan GÜNDÜZ’ün bir sözünü nakletmiştim; “Kurtuluş Savaşı yenilme korkusunu yenmiş bir ordunun zaferidir” … Çalışma içeriğinde isimlerine ve görevlerine, kumanda ettikleri fırka, liva ve alay bilgilerine vakıf olacağınız kahramanlar;  yenilme korkusunu yenen ve ebedi zafere ulaşan ordunun kumanda heyetini oluşturmuşlardır.

Gazi Mustafa Kemal Paşa liderliğinde sürdürülen ve zaferle sonuçlanan Kurtuluş Harbi; çok zor şartlarda ve tükenmek üzere olan milli imkânların kullanılarak gerçekleştirilen bir mücadeledir. Milli Mücadelemizin unutulmaz isimlerinden General Asım GÜNDÜZ’ün şu sözleri esasen çok büyük mana ifade etmektedir:

“Milli mücadele; o mücadelenin içinde olmayanların kavrayamayacağı bir mucizedir. İman, azim ve vatanseverliğin şahlanışıdır. Mustafa Kemal, bu mucizenin tek ve gerçek kaynağı idi. Bu umutsuz dönemlerde O, bizim için umut ve sığınma kaynağı olmuştur. Daima sakin, vakur ve alçak gönüllüydü. Mareşal (Fevzi Çakmak), İsmet (İnönü) Paşa, ben ve ötekiler her şeyin bittiğini sandığımız zamanı yaşadık, O, aramızda bir istisna idi. Milletimizin yüceliğine, canlılığına güvenini bir an için olsun kaybetmiyordu. Milletler, böyle ölüm-kalım anlarında bağırlarından çıkardıkları müstesna değerlerin kişiliğinde umutlarını mihraklaştırırlar. Bu günkü kuşaklar, bilmelidir ki Türklüğün milli mücadeledeki bu eşsiz şahsiyetinin adı Mustafa Kemal’dir.”

Büyük Taarruz ve Başkumandanlık Meydan Muharebesi

Sakarya Meydan Muharebesi’nden sonra Yunan ordusu Afyon-Eskişehir hattının doğusuna çekilmişti. Yeni savunma hatlarını günün teknik imkânları ve kurmay kadrolarının en üst düzeydeki tahayyülleri ile tahkim ederek oluşturan Yuna ordusunun komuta katına göre bu mevziler asla geçilemezdi.

BMM Ankara Hükümeti’nin Milli Ordu karargâhı,  Yunan ordusunun tutunduğu mevziler ve oluşturdukları tahkimat ve engeller hakkında elde edilen istihbarat doğrultusunda harp planlarında köklü güncellemeler yapmaktaydı. Bu kapsamda; Batı Cephesine nakledilecek kuvvetler süratle bölgeye intikal ettirilmiş ve bütünleme ikmalleri yapılmıştır. Önceki muharebelere göre birlik yapılanmasında değişikliklere gidilmiş, 2 yâda 4 alaydan teşkil edilen fırkaların kuruluşuna birer adet liva (tugay) ilave edilerek böylelikle manevra, taarruz ve ateş gücü arttırılmış oldu. 

Türk tarafı hazırlıklarını tamamladığı ve Yunan ordusunun hiç beklemediği anda; savunma hattından taarruza geçmeye karar verdi. Taarruzun ilk aşaması Afyon’un güneybatısında mevcut engebeli arazi hattından gerçekleştirilecekti. Bu maksatla mezkûr sahaya 1’inci Ordu Kumandanlığı kuruluşunda bulunan; 1, 2, 3 ve 4’üncü Kolordu kıtaları ile 5’inci Süvari Kolordusu ve bu kumandanlıklardan bağımsız bir fırka (tümen) nakledildi.

26 Ağustos 1922 sabahı gün doğmadan evvel Yunan mevzileri ve ordugah çadırları Türk topçusunun salvo atışları ile dövülmeye başladığında Yunan ordusunda tam bir panik yaşanmıştır. Türk topçusu, piyadesi ve süvarisi önünde tutunamayan Yunan kuvvetleri çekilmeye başlamış, 27 Ağustos’ta Afyon geri alınmıştır…

27-28 Ağustos’ta Sincanlı ovasında ileri harekâta kalkışan Yunan kuvvetlerinin bu karşı taarruzu başarısız kalınca, Dumlupınar-Uşak hattında geri çekilmeye başladılar.

1’inci Ordu Kumandanlığı birliklerinin taarruz harekâtına 2’nci Ordu Kumandanlığı birliklerinin de katılmasıyla Yunan kuvvetleri Aslıhanlar bölgesinde sıkıştırılmış oldu.

30 Ağustos günü ise Aslıhanlar bölgesinde sıkışan ve ordumuz tarafından kuşatılan Yunan kuvvetleri bu kez; harekâtı Zafer Tepe’den sevk ve idare eden BMM Reisi ve Başkumandan Müşir Mustafa Kemal Paşa emrindeki kuvvetlerin taarruzu ile karşılaştı. 30 Ağustos’ta Yunan Kuvvetlerinin büyük kısmı imha edildi. Canını kurtaran Yunan askerleri geri çekilme evresinde köy ve kasabaları yakıp, yıkmış ve vahşi eylemler sergilemiştir.

Geri çekilen Yunan kuvvetlerini takip eden kuvvetlerimiz uzun süredir Yunan işgali altındaki köylerimizden ilerlerken (Takip Harekâtı) Yunan kuvvetlerinin geçekleştirdiği türlü vahşet örneklerini göre göre 9 Eylül’de ulaşacaklardır.

Büyük Taarruz öncesi Türk ve Yunan kuvvetlerini yapılanması nasıldı?

a) Büyük Taarruzda Milli Ordu teşkilatı:

Büyük Taarruza (26-30 Ağustos 1922) BMM Ankara Hükümetinin Milli Ordusu’ndan;

5 Süvari Fırkası (Tümeni), 21 Piyade Fırkası (Toplam: 26 Fırka-Tümen), 1 Bağımsız Alay ve BMM Muhafız Taburu ile Fırka Kumandanlıklarına bağlı;  52 Piyade Alayı, 1 Ağır Topçu Alayı, 18 Topçu Alayı (1 Alay doğrudan Batı Cephesi Kumandanına bağlı), 17 Süvari Alayı, 2 Süvari Livası (Tugay) ve 17 Piyade Livası taarruza Batı Cephesi Kumandanlığı, 1’inci Ordu Kumandanlığı ve 2’nci Ordu Kumandanlığı yapılanmasında iştirak etmiştir. Muharip kıtaların yanı sıra; sıhhiye, ikmal-iaşe, şehit işlem, istihkâm, ekmekçi-fırın, muhabere, istihbarat, ulaştırma, muhafız ve mühimmat ikmali ile görevlendirilen birliklerimiz-unsurlarımız da olmuştur. Bu yardımcı unsurların mevcudu da azımsanmayacak kadar yüksektir. Aşağıda sunulan kuruluş yapısı muharebeye fiilen ya da ihtiyat olarak katılan muharip birlikleri kapsamaktadır.

b)Yunan Krallığı ordusunun teşkilatlanması:

1, 2 ve 3’üncü Kolordulara bağlı:

4’üncü Tümen, 1’inci Tümen, 12’nci Tümen, 5’inci Tümen, 7’nci Tümen, 13’üncü Tümen, 9’uncu Tümen, 15’inci Tümen, 10’uncu Tümen, 3’üncü Tümen, 11’inci Tümen ve 57,13,7’nci ve 1’nci Alaylar (Toplam 11 Tümen ve 4 Bğz. Alay)

BMM Meclisi Hükümeti Ordusunun kuruluş yapısı:

BAŞKUMANDANLIK

Başkumandan ve BMM Reisi: Müşir Mustafa Kemal PAŞA (ATATÜRK)

ERKAN-I HARBİYE-İ UMUMİYE RİYASETİ

Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Reisi: 1’inci Ferik Fevzi Paşa (ÇAKMAK)

Karargâh Zabitleri ve Şube Müdürleri

Harekât Şube Müdürü: Binbaşı Şemsettin Bey (TANER)

İstihbarat Şube Müdürü: Yüzbaşı İzzet Bey (AKSALUR)

Harekât Şube Zabitleri: Yüzbaşı Şahap Bey (GÜRLER), Yüzbaşı Muzaffer Bey (TUĞSAVUL), Yüzbaşı Yümnü Bey (ÜRESİN), Yüzbaşı Fevzi Bey (MENGÜÇ).

İstihbarat Şube Zabitleri: Yüzbaşı İzzet Bey (AKSALUR), Binbaşı Asım Bey (ALTUĞ), Yüzbaşı Kemâl Bey (ALTUĞ).

CEPHE VE ORDU KUMANDANLIKLARI İLE

BUNLARA BAĞLI KOLORDULARIN BAĞLI BİRLİKLERİ:

BATI CEPHESİ KUMANDANLIĞI

Batı Cephesi Kumandanı ve Karargâhı

Cephe Kumandanı: Mirliva İsmet Bey (İNÖNÜ)

Batı Cephesi Menzil Müfettişi: Miralay Kazım Bey (DİRİK)

Karargâh Zabitleri ve Şube Müdürleri

Erkan-ı Harbiye Reisi: Miralay Asım Bey (GÜNDÜZ)

Erkan-ı Harbiye Yar başkanı: Kaymakam Osman Zati Bey (KORAL)

Harekât Şube Müdürü: Kaymakam Tevfik Bey (BIYIKOĞLU)

İstihbarat Şube Müdürü: Binbaşı Tahsin Bey (ALAGÖZ)

Muamelat-ı Zatiye Şube Müdürü: Binbaşı Seyfettin Bey (AKKOÇ)

Menzil ve İkmal Şube Müdürü: Binbaşı Mehmet Nuri Bey (BERKÖZ)

Cephe Kumandanlığı İstihkâm Kumandanı: Miralay Ahmet Şükrü Bey

25’inci Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Vehpi Bey (KOCAGÜNEY)

BMM Muhf. Tabur Kumandanı: Yüzbaşı İsmail Hakkı Bey (TEKÇE)

A-Kocaeli Grup Kumandanlığı (Kolordu seviyesinde) Kh. ve Birlikleri:

Grup Kumandanı: Miralay Halit Bey -Deli Halit- (KARSIALAN)

Grup Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Mehmet Hidayet Bey

18’inci Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Kaymakam Hulusi Bey (CONK)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Yüzbaşı İsmail Hakkı Bey (ULUĞ)

-15’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Hüsnü Bey

-24’üncü Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Reşat Bey

Mürettep Süvari Fırkası Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Hacı Arif Bey (ÖRGÜÇ)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Yüzbaşı Fehmi Bey (ATAKAN)

-33’üncü Süvari Alay Kumandanı: Binbaşı Edip Bey

-37’nci Süvari Alay Kumandanı: Kaymakam Tahsin Bey

-38’inci Süvari Alay Kumandanı: Kaymakam İhsan Bey

Yekûn: 2 fırkası (bir piyade ve bir süvari) ve bunlara bağlı: 2 piyade ve 3 süvari alaylı

B-5’inci Süvari Kolordu Kumandanlığı Kh. ve Birlikleri:

Kolordu Kumandanı: Mirliva Fahrettin Bey (ALTAY)

Kolordu Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Mehmet Şükrü Bey (KOÇAK)

Kolordu Kumandanı Yaverleri: Mülazım-ı evvel Fevzi (UÇANER) ve Muzaffer (GÖKSENİN) Bey’ler

Kolordu Harekât Şube Müdürü: Yüzbaşı Şükrü Bey (SÖKMENSÜER)

Kolordu İkmal-Tedarik Şube Müdürü: Yüzbaşı Feridun Bey (DİRİMTEKİN)

Kolordu İstihbarat Şube Müdürü: Yüzbaşı İhsan Bey (SONAKIN)

14’üncü Süvari Fırkası Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Kaymakam Mehmet Suphi Bey (KULA)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Muzaffer Bey (TUĞSAVUL)

-14’üncü Süvari Livası Kumandanı: Kaymakam Hüseyin Hüsnü Bey (ÜNSAL)

-3’üncü Süvari Alay Kumandanı: Kaymakam Ferit Bey

-5’inci Süvari Alay Kumandanı: Yüzbaşı Esat Bey (AVCI

-54’üncü Süvari Alay Kumandanı: Binbaşı Hamit Bey (DOĞRUER)

-34’üncü Süvari Alay Kumandanı: Binbaşı İbrahim Muzaffer Bey

1’inci Süvari Fırkası Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Mürsel Bey (BAKÜ)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Kemâl Bey (BALIKESİR)

-1’inci Süvari Livası Kumandanı: Miralay Cemil Bey

-21’inci Süvari Alay Kumandanı: Binbaşı Emin Hüsnü Bey

-14’üncü Süvari Alay Kumandanı: Kaymakam Salih Zeki Bey (SERTİN)

-11’inci Süvari Alay Kumandanı: Binbaşı Ali Rıza Bey (ÜLGENAP)

-10’uncu Süvari Alay Kumandanı: Kaymakam İsmail Hakkı Bey

2’nci Süvari Fırkası Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Kaymakam Mehmet Zeki Bey (SOYDEMİR)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Yüzbaşı Tevfik (TOPÇU) ve Cevdet Bey’ler (BİLGİŞİN)

-2’nci Süvari Livası Kumandanı: Binbaşı Ahmet Kemal Bey

-20’nci Süvari Alay Kumandanı: Binbaşı Kâzım Bey 

-13’üncü Süvari Alay Kumandanı: Yüzbaşı Galip Bey ve ardından: Binbaşı Atıf Bey (ESENBEL) Not: Yzb. Galip Bey 28.08.1922 tarihinde Dumlupınar Ulucak Köyü mevkiinde şehit düşmüştür.

-4’üncü Süvari Alay Kumandanı: Binbaşı Ali Reşat Bey

Yekûn: 3 fırkası (süvari) ve bunlara bağlı: 2 süvari livası ve 12 süvari alaylı

1’İNCİ ORDU KUMANDANLIĞI

Ordu Kumandanı ve Karargâhı

Ordu Kumandanı: Mirliva-Sakallı- Nurettin Bey (SAKALLI)

Karargâh Zabitleri ve Şube Müdürleri

Ordu Erkan-ı Harbiyye Reisi: Miralay Mehmet Emin Bey (KORAL)

Ordu Erkan-ı Harbiyye Yarbaşkanı: Kaymakam Sabit Bey (NOYAN)

Harekât Şube Müdürü: Binbaşı Cemal Tahir Bey (TANER)

İstihbarat Şube Müdürü: Binbaşı Faruk Bey (MİRGÜN)

Ordu Topçu Müfettişi: Kaymakam Kemal Bey (DOĞAN)

Ordu İstihkâm Müfettişi: Kaymakam Keramettin Bey (KOCAMAN)

Ordu Menzil Mıntıka Müfettişi: Kaymakam Abdi Bey (PANDIR)

Ordu Menzil Müfettişi: Miralay Şakir Bey (GÜLEŞ)

1’inci Ordu Kumandanlığına Bağlı Kolordular ve

Kolorduların Emrindeki Birlikler:

A-1’inci Kolordu Kumandanlığı Kh. Ve Birlikleri:

Kolordu Kumandanı: Miralay İzzettin Bey (ÇALIŞLAR)

Kolordu Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Muharrem Mazlum Bey (İSKORA)

8’inci Süvari Fırkası Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Kaymakam İbrahim Bey (ÇOLAK)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Yüzbaşı Hasan Rıza Bey (GÜNAY)

-27’nci Süvari Alay Kumandanı: Kaymakam Mehmet Cemal Bey ve yardımcısı: Binbaşı Hüseyin Avni Bey (ÇİRPİLİ)

-28’inci Süvari Alay Kumandanı: Binbaşı Hüsnü Bey (AYKUT)

8’inci (Piyade) Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Kazım Bey (SEVÜTEKİN)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Ömer Suphi Bey (ATALAY)

-Liva Kumandanı: Kaymakam Mehmet Şevket Bey

-8’inci Topçu Alay Kumandanı: Kaymakam Zekeriya Bey

-131’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Ahmet Hakkı Bey

-135’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Müfit Bey (ÖZDEŞ)

-189’uncu Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Avni Bey

57’nci Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Reşat Bey (ÇİĞİLTEPE)

Not: Miralay Reşat BEY 27.08.1922 tarihinde kendisine hedef verilen mevkii emredilen saatte alamadığı için intihar etmiştir. Yerine Miralay Hacı İbrahim Bey vekâleten görevlendirilmiştir.

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Şemsettin Bey (ERKUŞ)

-57’nci Liva Kumandanı: Miralay İsmail Hakkı Bey (EMİROĞLU)

-57’nci Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Seyfettin Bey (AYKUTER)

-37’nci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Refii Bey (EVİNÇ)

-39’uncu Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Ahmet Turhan Bey

-176’ncı Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Mazhar Bey

6’ncı Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Nazmi Bey (SOLOK)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Sadık Bey (ALDOĞAN)

-6’ncı Liva Kumandanı: Kaymakam Hüseyin Hüsnü Bey (KILKIŞ)

-6’ncı Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Rasim Bey (AKTUĞ)

-52’nci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Mehmet Tevfik Bey

-51’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Ahmet Faik Bey

-50’nci Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Remzi Bey (YALÇINTOKLU)

14’üncü Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Kaymakam Ethem Necdet Bey (KARABUDAK)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Ali Rıza Bey

-14’üncü Liva Kumandanı: Kaymakam Mehmet Şevket Bey

-Fırka Topçu Alay Kumandanı: Kaymakam Hüseyin Bey

-25’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Murat Bey (TINAZ)

-26’ncı Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Yusuf Ziya Bey

-30’uncu Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam İbrahim Ethem Bey

23’üncü Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Kaymakam Ömer Halis Bey (BIYIKTAY)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Yüzbaşı Mehmet Fahri Bey (BELEN)

Fırka Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Hakkı Bey (AYTUNA)

-69’uncu Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Hüseyin Hüsnü Bey

-68’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Mehmet Tevfik Bey

-31’inci Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Mehmet Rıfat Bey (ÇULPAN)

15’inci Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Kaymakam Naci Bey (TINAZ)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Rasim Bey (SENGİR)

-Fırka Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Akif Bey (DİKYAR)

-56’ncı Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Mehmet Fehmi Bey (TINAZ)

-45’nci Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Ali Rıza Bey

-38’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam İlyas Zeki Bey (AYDEMİR)

Yekûn: 6 piyade ve 1 süvari fırkası ile bunlara bağlı: 6 topçu alayı, 4 liva, 2 süvari alayı ve 18 piyade alaylı

B-4’üncü Kolordu Kumandanlığı Kh. Ve Birlikleri:

Kolordu Kumandanı: Miralay Kemalettin Sami Bey (GÖKÇEN)

Kolordu Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Yusuf Ziya Bey (YAZGAN)

12’nci Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Osman Nuri Bey (KOPTAGEL)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Zeki Bey (EROKAY)

-Liva Kumandanı: Kaymakam Hacı Halil Rüştü Bey 

-Topçu Alay Kumandanı: Kaymakam Abdulkerim Bey (SUNDAY)

-Ağır Topçu Alayı Kumandanı: Binbaşı Vehbi Bey (KOCAGÜNEY)

-34’üncü Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Hüseyin Hasbi Bey (PİRSELİM)

-35’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Talat Bey (OGAN)

-36’ncı Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Mehmet Şahin Bey

3’üncü Kafkas Fırkası Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Kaymakam Halit Bey (AKMANSÜ)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Mithat Bey (ERMEN)

-Liva Kumandanı: Kaymakam Ali Rıza Bey

-Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Nusret Bey (BAŞARAN)

-9’uncu Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Hüseyin Hüsnü Bey (DEMİRTEPE)

-10’uncu Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı İsmail Hakkı Bey

-13’üncü Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Halit Bey

11’inci Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Ahmet Derviş Bey

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Ahmet Fevzi Bey (AKARÇAY)

-Liva Kumandanı: Kaymakam Halit Hafız Bey (UZEL)

-70’inci Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Rüştü Bey (AKIN)

-126’ncı Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı İsmail Hakkı Bey (ALPAN)

-127’nci Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı Osman Nuri Bey (TUFAN)

-Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Mahmut Cemal Bey

Yekûn: 3 fırka ve bunlara bağlı: 3 liva 9 piyade alayı ve 2 topçu alaylı

2’NCİ ORDU KUMANDANLIĞI

Ordu Kumandanı: Mirliva Yakup Şevki Bey (SUBAŞI)

Ordu Kumandanı Yaveri: Mülazım-ı evvel Sadık Bey (ATAK)

Ordu Erkan-ı Harbiyye Reisi: Kaymakam Hüseyin Hüsnü Emir Bey (ERKİLET)

Ordu Erkan-ı Harbiyye Yarbaşkanı: Kaymakam Ali Rıza Bey (ARTUNKAL)

Ordu Topçu Müfettişi: Miralay Hasan Bey (KIPÇAK)

Harekât Şube Müdürü: Kaymakam Şükrü Bey (KOÇAK)

İstihbarat Şube Müdürü: Kaymakam İshak Avni Bey (AKDAĞ)

 2’nci Ordu Kumandanlığına Bağlı Kolordular ve

Kolorduların Emrindeki Birlikler:

A-2’nci Kolordu Kumandanlığı Kh. Ve Birlikleri:

Kolordu Kumandanı: Miralay Ali Hikmet Bey (AYERDEM)

Kolordu Erkan-ı Harbiyye Reisi: Kaymakam İbrahim Rahmi Bey (BEKEN)

Harekât Şube Müdürü: Binbaşı Sadık Bey (ALDOĞAN)

İstihbarat Şube Müdürü: Binbaşı İshak Avni Bey (AKDAĞ)

3’üncü Kafkas Fırkası Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Kazım Bey (ORBAY)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Mehmet Faik Bey 

-Liva Kumandanı: Miralay Rıfat Bey

-Topçu Alay Kumandanı: Kaymakam Şerafettin Bey

-7’nci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Burhanettin Bey (DENKER)

-8’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Atıf Bey (ULUSOĞLU)

-11’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam İsmail Rahmi Bey

4’üncü Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Mehmet Sabri Bey (ERÇETİN)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Mustafa Fazıl Bey (AYKUT)

-Liva Kumandanı: Kaymakam Servet Bey

-Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Nazmi Bey (İNAN)

-40’ıncı Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Necip Kadri Bey (DEMİRKAZIK)

-42’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Nedim Bey

-58’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Mehmet Rüştü Bey (TANK)

7’inci Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Naci Bey (ELDENİZ)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Mehmet Nuri Bey (YAMUT)

-Liva Kumandanı: Miralay Kazım Bey

-Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Hasan Kazım Bey (ERAK)

-2’nci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Ali Vehbi Bey (AŞAN)

-23’üncü Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Ali Muzaffer Bey

-41’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Münir Bey

Yekûn: 3 fırka ve bunlara bağlı: 3 liva, 3 topçu alayı ve 9 piyade alaylı

B-3’ncü Kolordu Kumandanlığı Kh. Ve Birlikleri:

Kolordu Kumandanı: Miralay Şükrü Naili Bey (GÖKBERK)

Kolordu Erkan-ı Harbiyye Reisi: Kaymakam Hayrullah Bey (FİŞEK)

Harekât Şube Müdürü: Binbaşı Rıfat Bey (MATARACI)

1’inci Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Abdurrahman Nafiz Bey (GÜRMAN)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Mehmet Emin Bey (ÇINAR)

-Liva Kumandanı: Miralay Talat Bey (SÜALP)

-3’ünü Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Salih Bey (AVGIN)

-4’üncü Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Ali Cevat Bey

-5’inci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Hüseyin Hüsnü Bey

-Topçu Alay Kumandanı: Kaymakam İzzet Bey

41’inci Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Alâaddin Bey (KOVAL)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Osman Nuri Bey

-Liva Kumandanı: Kaymakam Mümtaz Bey (AKTAY)

-12’nci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam İhsan Bey

-16’ıncı Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Ömer Kirami Bey

-19’uncu Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Ömer Hulûsi Bey

-Topçu Alay Kumandanı: Kaymakam Mustafa Muammer Bey

61’inci Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Kaymakam Salih Bey (OMURTAK)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Yüzbaşı Rüştü Bey (AKPİRİM)

-Liva Kumandanı: Kaymakam Ahmet Şemsettin Bey (SALUR)

-159’uncu Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Rüştü Bey

-174’üncü Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Şevki Bey (SAVAŞÇI)

-190’ıncı Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam İrfan Bey

-Topçu Alay Kumandanı: Kaymakam Hasan Kazım Bey (ERAK)

61’inci Alay Kumandanlığı (Bağımsız)

Alay Kumandanı: Kaymakam Hüseyin Vecihi Bey

*19 Eylül 1922 tarihinde Bandırma Batı sırtı sahasında şehit düştü.

Yekûn: 3 fırka ve 1 bağımsız alay ve fırkalara bağlı: 3 liva, 3 topçu alayı ve 9 piyade alaylı

C-6’ncı Kolordu Kumandanlığı Kh. ve Birlikleri:

Kolordu Kumandanı: Miralay Kazım Bey (İNANÇ)

Kolordu Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Mehmet Nihat Bey (BURSALI)

Harekât Şube Müdürü: Binbaşı Mustafa Kemal Bey (GÖKÇE)

16’ncı Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Aşir Bey (ATLI)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı İsmail Hakkı Bey (OKDAY)

-43’üncü Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Mehmet Hayri Bey 

-44’üncü Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Mehmet Veysi Bey

-64’üncü Piyade Alay Kumandanı: Binbaşı İsmail Hakkı Bey (ULUÇINAR)

-Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Ali Necdet Bey (TAN)

17’nci Fırka Kumandanlığı

Fırka Kumandanı: Miralay Nurettin Bey (ÖZSÜ)

Fırka Erkan-ı Harbiyye Reisi: Binbaşı Mahmut Celalettin Bey

-Liva Kumandanı: Kaymakam İsmail Rüştü Bey

-62’nci Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Hasan Faik Bey (ALSAÇ)

-63’üncü Piyade Alay Kumandanı: Kaymakam Abdülgani Bey

-47’nci Piyade Alay Kumandanı: Milis Binbaşı -Topal- Osman Ağa (Giresunlu)

-Topçu Alay Kumandanı: Binbaşı Mehmet Ata Bey (TOPÇUOĞLU)

Yekûn: 2 fırka ve bunlara bağlı: 1 liva, 2 topçu alayı ve 6 piyade alaylı

Büyük Taarruzun ardında 30 Ağustos 1922 günü  “BAŞKUMANDANLIK MEYDAN MUHAREBESİ ”ne iştirak eden unsurlar:

Başkumandanlık Meydan Muharebesi BMM Reisi ve Başkumandan Müşir Mustafa Kemal Paşa emri komutasında sevk ve idare edilmiştir. Meydan muharebesine 1’inci Ordu Kumandanlığına bağlı; 4’üncü Kolordu’nun 11’nci 12’nci ve 23’üncü Fırkalar ile 3 ve 5’inci Kafkas Fırkaları ile 2’inci Ordu Kumandanlığına bağlı 6’ncı Kolordu’nun 16’ncı ve 61’inci Fırkaları katılmıştır. Mezkûr kıtaların ana ast birlikleri ve kumandanları yukarıda detaylandırmış olduğu gibidir.

TÜRK İSTİKLAL HARBİ’nin kahramanlarına sonsuz şükranlarımızı sunarız…

B İ T T İ

KAYNAKLAR: 

-ERDOĞAN, (Doç.Dr.) Selim. “Sakarya-Türk Bitti Demeden Bitmez.” Kronik Kitap Yayınları. 2020.

-ATASE Başkanlığı Kurtuluş Savaşı’nda Sakarya Meydan Muharebesi, Anıtlar ve Şehitlikleri. Ankara. 2007

-ATASE Başkanlığı Yayınları. TİH’ne Katılan Tüm. ve Daha Üst K.ların Biyografileri. 2.Baskı. Ankara. 1989.

-ATASE Başkanlığı Yayınları. TİH’ne Katılan A. ve Tug. K. larının Biyografileri, 2.Cilt. Ankara. 2010.

-ATASE Başkanlığı Yayınları. TİH’ne Katılan A. ve Tug. K. larının Biyografileri. 1.Cilt. Ankara. 2010.

- ATASE Başkanlığı Yayınları. TSK Tarihi TBMM Hükümeti Dönemi (23 Nisan 1920 – 29 Ekim 1923 ). IV Cilt. 1.Kısım. Ankara. 1984.

-GÖRGÜLÜ (Tankçı Kurmay Albay) İsmet. “On Yıllık Harbin Kadrosu (1912-1922) .” TTK Yayınları. Ankara. 1993.

-SOĞUCALİ, Şevket. İstiklal Harbinde Olaylar. Birinci Kitap. Ankara. 1947.

-T.C. DEVLET ARŞİVLERİ GNL. MD. LÜĞÜ. Cumhuriyet Arşivi Daire Bşk. lığı İstiklal Harbi İle İlgili Telgraflar Yayın Nu:23. Ankara. 1994.

-T.C. DEVLET ARŞİVLERİ GNL. MD. LÜĞÜ. Osmanlı Arşivi Daire Bşk. lığı Osmanlı Belgelerinde Milli Mücadele ve Mustafa Kemal Atatürk. Yayın Nu:88. Ankara. 2007

-T.C. DEVLET ARŞİVLERİ GNL. MD. LÜĞÜ. Osmanlı Arşivi Daire Bşk. lığı Atatürk İle İlgili Arşiv Belgeleri (1911-1921 Tarihleri Arasına Ait 106 Belge) Yayın Nu:1. Ankara. 1982.